≡ Menu

Verschillende soorten software

Je computer staat vol met allerlei computerprogramma’s, allemaal stukjes software met een eigen functie. Veel van deze software stond misschien al op je computer, als je echter op zoek gaat naar nieuwe software dan zal je merken dat een computerprogramma vaak nog een ondertitel heeft. Bekende voorbeelden zijn freeware, open source, shareware of vrije software. Het komt zelden voor dat een software-maker niet op één of andere manier financieel (direct of indirect) beter wil worden van de software die hij ontwikkelt, er zijn echter verschillende manieren om dit doel te bereiken met als resultaat dat er nu veel verschillende soorten software bestaan. Een overzicht van deze verschillende soorten software inclusief voordelen en nadelen.

Vrije software

Misschien wel de meest aansprekende software variant is vrije software. Vrije software is software die je alle vrijheid geeft om deze te gebruiken, kopiëren, verspreiden, bestuderen, veranderen en verbeteren. De broncode van vrije software is dus ook vrij toegankelijk.

De belangrijkste eigenschap van vrije software is dat de officiële versie altijd vrij in gebruik blijft, die vrijheid gaat zelfs zo ver dat je vrije software in theorie zou mogen verkopen. Niet dat je er rijk van gaat worden, de officiële versie van vrije software verkopen terwijl deze elders gratis te verkrijgen is zal niet heel veel kopers aantrekken. Wat op het meer commerciële vlak vaak wel gebeurd is dat software-ontwikkelaars uitbreidingen van de vrije software maken en die vervolgens verkopen of dat ze de vrije software ‘forken’, wat betekent dat ze de broncode van de vrije software dermate aanpassen en verbeteren dat het te ver staat van de officiële versie en het doorgaat onder een andere naam. Zo’n fork kan dan verkocht worden, wat overigens vaak genoeg ook niet gebeurt.

Voorbeelden van vrije software zijn bijvoorbeeld GIMP (gratis Photoshop alternatief), Blender (voor het maken van 3D afbeeldingen) en op meer technisch vlak MySQL (database), Apache (web server) en Linux kernel (besturingssysteem).

In het engels wordt vrije software free software genoemd, dit zorgt voor enige verwarring omdat het woord ‘free’ insinueert dat het om gratis software zou gaan. Het woord free wordt dus niet vertaald als gratis, maar net zoals in het Nederlands betekent free dus vrije. Het belangrijkste aspect van vrije software is het vrije gebruik. Je mag er mee doen wat je wilt.

Open source software

Het is een misvatting dat open source software ook altijd vrije software is, het komt er op neer dat vrije software altijd open source is maar dat open source niet per se vrije software hoeft te zijn. Een software-ontwikkelaar die zijn software open source maakt de broncode van de software inzichtelijk met als voornaamste doel om het mogelijk te maken voor de gebruikers om zo fouten te kunnen opsporen en verbeteringen te kunnen aandragen. Open source software gaat vaak samen met een licentie waarin een aantal voorwaarden wordt opgesteld, en alhoewel open source software enorm veel overeenkomsten heeft met vrije software, toch hoeft maar er maar één beperking in vrijheid in de licentie te staan waardoor het geen pure vrije software meer is. Door het open source software te noemen heeft de ontwikkelaar dus nog enige grip op de software.

In de praktijk wordt de term open source vaak geplakt op software vanuit ontwikkelings-oogpunt, om dus software-ontwikkelaars aan te trekken. Vrije software is veelal een meer breder filosofisch verhaal.

Freeware

Als je op internet naar bepaalde software gaat zoeken zal je met enige regelmaat freeware tegenkomen. Freeware is een computerprogramma die je gratis kan downloaden en welke geen verdere restricties kent, behalve dat de broncode niet openbaar is en dat er vaak een betere betaalde versie beschikbaar is.

Het verdienmodel van de ontwikkelaar is vaak dan ook dat de betaalde variant aangeschaft wordt. Als voorbeeld een computerprogramma die eenvoudig in batch kan verkleinen. De freeware variant kan een batch van maximaal 100 foto’s aan, de betaalde variant heeft geen limiet op de batch zitten. Veel gebruikers gebruiken freeware zo af en toe, de limiet zal hen dus niet zo snel in de wegzitten, pas bij intensief gebruik zal een limiet of beperking op gaan vallen.

Shareware

Naast freeware wordt er vaak shareware ter download aangeboden. Shareware is software wat je voor een bepaalde tijd zonder enige restrictie kan gebruiken. Na een aantal dagen of soms na een aantel keren gebruiken gaat shareware ‘op slot’ waardoor het meestal compleet niet meer te gebruiken, in zeldzame gevallen is het nog gedeeltelijk te gebruiken. Om shareware weer van slot te krijgen dien je de software aan te schaffen waarna je middels een unieke sleutel (reeks cijfers en letters) het programma weer kan ontgrendelen, vanaf dan kan je het vooral altijd gebruiken.

Zo’n tijdelijke versie wordt ook wel een trial version genoemd, een besturingssysteem als Windows maakt hier nog altijd gebruik van. In de begintijd van het illegaal downloaden kon je vaak met behulp van een key-generator de shareware versie gratis ontgrendelen.

Adware

Adware is een soort software die je bij voorkeur niet op je computer wilt hebben, niet dat het heel schadelijk is, wel heel irritant. Adware, een samentrekking van advertentie en software, is software die er op ingericht is om ongevraagde advertenties op de computer te tonen. Deze advertenties verschijnen op willekeurige momenten, vaak als pop-ups. Ook is adware in staat om taakbalken te installeren of je startpagina aan te passen. Adware verwijderen is vaak niet zo eenvoudig, aangezien de maker van de adware juist wil dat deze geïnstalleerd blijft.

Adware wordt vaak onbewust op de computer geïnstalleerd, veelal doordat de gebruiker zich laat misleiden en op de wat meer obscure websites op bepaalde linkjes klikt.

Spyware

Een stapje verder dan adware is spyware, net zoals bij adware wordt spyware hoofdzakelijk ingezet om advertenties te tonen. Spyware heeft echter als belangrijkste kenmerk dat het de computergebruiker kan bespioneren, de maker van de spyware krijgt hierdoor allerlei gegevens van de gebruiker binnen waardoor er hele gerichte advertenties getoond kunnen worden. Spyware en adware werken vaak samen. Alleen adware toont willekeurige advertenties.

Net zoals adware kan spyware op de computer geïnstalleerd worden door onzorgvuldigheid van de gebruiker, ook bevatten illegale downloads vaak spyware.

Malware

Malicious software, oftewel malware, is alle software die de intentie hebben om je computer te schaden. Bekende voorbeelden zijn virussen en trojans. De meeste malware hebben als doel om het gebruik van de computer ernstig te verstoren of onmogelijk te maken, een ander belangrijk doel van malware kan zijn om de computer ‘over te nemen’ zodat deze een onderdeel wordt van een groot netwerk van besmette computers die ingezet kunnen worden voor het uitvoeren van DDOS-aanvallen. Malware is vaak zo ontworpen dat het allerlei pogingen zal ondernemen om zichzelf te verspreiden, een belangrijk methode is verspreiding via mailtjes.

Ransomware

Een relatief nieuw fenomeen is ransomware. Dit is een soort malware die in staat is om een computer onbruikbaar te maken. De gebruiker moet losgeld (ransom) betalen om de computer weer ransomware-vrij te maken. Bij hackers is deze methode enorm in populariteit aan het winnen, er wordt maandelijks miljoenen euro’s aan losgeld betaald. Er wordt vaak aangeraden om het losgeld gewoon te betalen, niet dat je de garantie hebt dat het daarna opgelost is, maar het is enorm lastig voor virusprogramma’s om dit probleem te tackelen.

Abandonware

En dan bestaat er nog een hele wereld van software die al lang niet meer onderhouden wordt door de oorspronkelijke ontwikkelaar. De ontwikkelaar heeft het schip verlaten, daarom wordt dit soort software  abandonware genoemd. Bekende abandonware zijn oude spelletjes.

Abandonware begeeft zich in een grijs gebied als het om auteursrecht gaat. Bij abandonware wordt vaak geclaimd dat de oorspronkelijke ontwikkelaar niet meer in beeld is, in de praktijk is het vaak onduidelijk waar de rechten van het spel liggen. Daarnaast vergaat het auteursrecht vaak niet, ook niet als een ontwikkelaar niet meer in beeld is. Het is voor een ontwikkelaar echter vaak onmogelijk om hier achteraan te zitten.

Tot zover de meest bekende soorten software, maar er is meer, minder bekend maar het bestaat desalniettemin.

Crippleware

Software wat maar gedeeltelijk werkt ten opzichte van de officiële (betaalde) software wordt ook wel crippleware genoemd. Crippleware is een variant op freeware.

Donationware

Donationware is een soort freeware waarbij in plaats van het verzoek te doen om een betere betaalde versie te kopen er met enige regelmaat een melding voorbij komt waarin verzocht wordt om een donatie te doen aan de software-ontwikkelaar of aan een goed doel.

Bundleware

Er zwerven op het internet aanbiedingen rond waarbij je met behulp van één installatieprogramma meerdere computerprogramma’s kan installeren, dit wordt bundleware genoemd. Het nadeel van bundleware is dat je je vaak laat verleiden door één of twee voor jou interessante computerprogramma’s en dat je de overige programma’s maar voor lief neemt. Deze overige programma’s zijn niet altijd even computervriendelijk. Bundleware wordt vaak tegen een zeer aantrekkelijke prijs aangeboden.

Nagware

Nagware zijn de bijna continue meldingen die je krijgt wanneer de probeer periode van de shareware software bijna verlopen is. Deze meldingen komen te pas en te onpas voorbij wanneer je de shareware geopend hebt. Daarom wordt dit gezeur nagware genoemd, nagging is zeuren in het engels.

Scareware

Scareware is er op gericht om computergebruikers bang te maken door de indruk te wekken dat hun computer is besmet met een virus en dat deze alleen maar verwijderd kan worden door de aanschaf van een nep-anti-virus-programma. Scareware is er vooral op gericht om geld van computergebruikers af te troggelen en niet op het daadwerkelijk aanbrengen van schade.

Tegen de meeste software die erop gericht is om schade aan te richten kan je je computer beschermen door een firewall en antivirusprogramma te installeren.